De Stentor - zaterdag 15 november 2003

Oude tuin bij Het Loo eindigt scheef

Door Bert Felix

15 NOVEMBER 2003 - APELDOORN - De rechte lijnen van de tuin van Museum Paleis Het Loo eindigen plotseling bij een muur die verrassend genoeg niet haaks op de middenlijn staat maar scheef. Het is een van de grootste raadsels die de recente opgravingen in de paleistuin oproepen. Volgens de betrokkenen staat vast dat het om een spectaculaire vondst gaat.


Foto Tom van Dijke
De opgegraven restanten van muren, waterbassin en twee overdekte rustplaatsen zijn onderdeel van de oorspronkelijke Franse geometrische tuin, die aan het einde van de zeventiende eeuw, tegelijkertijd met het eerste deel van Paleis Het Loo, onder koning-stadhouder Willem III werd aangelegd.

De Franse tuin met louter rechte lijnen werd begin negentiende eeuw, inmiddels verwaarloosd en in opdracht van Lodewijk Napoleon, met een laag zand afgedekt, waarna er een Engelse landschapstuin werd aangelegd. In de jaren tachtig van de vorige eeuw is de Franse tuin weer opgegraven en hersteld.

Met succes, want museum en tuin trekken forse aantallen bezoekers. Een recente enquête wijst zelfs uit dat de meerderheid van de bezoekers van Het Loo de paleistuin als voornaamste reden voor het bezoek noemt.

Paleismedewerkers stuitten deze zomer bij toeval op de nog onbekende restanten van de oorspronkelijke paleistuin. Dat gebeurde bij het herstel van een laan die in het verlengde van de tuin enkele honderden meters in noordelijke richting het paleispark in liep.

Volgens adjunct-directeur en hoofdconservator E. Elzenga van Het Loo ging het om een bijzonder toeval, want reden voor herstel van de laan was juist de wens om de paleistuin in de richting van het park een duidelijke afsluiting te geven. Die moest de wat onverwachte en rommelige overgang naar het park vervangen. Daarvoor was onder meer een houten plateau bedacht, van waaruit de bezoekers van de tuin over laan en park konden uitkijken. Uitgerekend bij het werk voor die kunstmatige afronding, werden de restanten van de oorspronkelijke afsluiting gevonden.

HANGPLEKKEN

Dat gebeurde bij graafwerk dat nodig was om de beukenhaag langs het eerste deel van de laan te verlengen. Medewerkers van de tuindienst legden de restanten van een muur bloot. Later kwamen daar nog de funderingen van twee reposoirs bij, overdekte hangplekken, zoals Elzenga ze noemde. Bovendien bleken de restanten van een waterbassin in de grond te zitten.

Elzenga hoopt dat de half miljoen euro die nodig is voor de reconstructie van de tuinonderdelen bijeengebracht kan worden. Volgens hem vormt dat een logische afsluiting van de restauratie van de tuin van Het Loo in de jaren tachtig van de vorige eeuw.

Opvallend is dat het platform en het waterbassin niet loodrecht op de as van de tuin zijn gebouwd. Naar de reden van die onverwachte afwijking van de uiterst rechtlijnig vormgegeven tuin, wordt nog gegist door de onderzoekers. Mogelijk heeft het te maken met een weg naar Het Oude Loo, die parallel aan de muur loopt. Ook kunnen de bouwers van weleer de oorspronkelijke bedding van de middeleeuwse Molenbeek hebben gevolgd, die uit zichzelf al waterdicht was en daarom een bruikbare bodem was voor het waterbekken dat onder het platform moest worden aangelegd.

Prinses Margriet en Pieter van Vollenhove toonden zich gisteren zeer geïnteresseerd in de opgravingen. Ze stonden even op hetzelfde uitzichtspunt waar hun voorvaderen over de hei en de weg naar Elburg en Harderwijk uitkeken. De hei is inmiddels verdwenen en er is bos voor teruggekomen. Hoofdconservator Elzenga stelde Van Vollenhove geruststellend: ‘Een reconstructie houdt geen herstel van de heidevelden in. De bomen mogen blijven.‘