De Stentor - vrijdag 23 januari 2004

Baksteenresten op Rode Pad

Door Bert Felix

23 JANUARI 2004 - APELDOORN - In Natuurpark Berg en Bos is een veldoven aangetroffen waar omstreeks 1685 de bakstenen zijn gebakken voor de bouw van Paleis Het Loo. Het gaat om de eerste teruggevonden veldoven in de gemeente Apeldoorn. In de oven konden per keer 50.000 bakstenen worden gemaakt.


Foto Yvonne Pieters
In de buurt moeten nog meer veldovens liggen. Het gebied wordt mogelijk archeologisch monument. Volgens plan komt er een wandelroute, waarin een herbouwde oven zal worden opgenomen.

De gemeentelijke bosbeheerders noemden het weggetje al het Rode Pad. Bij het verslepen van een boom, bleef er rood gruis aan hangen. En bij de nabijgelegen leemkuil vertelden ze tijdens rondleidingen altijd het aloude verhaal dat de stenen voor Paleis Het Loo daar gebakken zouden zijn. Of het waar was, wisten ze niet.

Tot de bosbeheerders vorige maand besloten het Rode Pad ontoegankelijk te maken. ‘Dat doen we al jaren. Van oudsher lopen hier veel te veel paden en wegen. Dat was vroeger ook nodig, want je had kleine machines of je moest het werk met de hand doen. Om en om gooien we nu een weggetje dicht. We schuiven er wat grond voor en planten er een paar bomen in, zodat de wandelaars er niet meer ingaan‘, zegt bosbeheerder H. Bonekamp.

De shovel schoof echter gruis en resten van rode bakstenen tevoorschijn. Waarop de mannen besloten om de gemeentelijke archeoloog erbij te halen. Die constateerde na wat graafwerk dat er een of meerdere eeuwenoude veldovens in de buurt moesten liggen. De eerste werd tussen kerst en nieuwjaar door de vrijwilligers van de Archeologische Werkgroep Apeldoorn (AWA) blootgelegd.

Het gaat om een oven van ongeveer twintig bij zeven meter, waar volgens berekeningen van de afdeling archeologie van de gemeente 50.000 stenen ineens konden worden gebakken. Van de oven resteert nog de bakstenen vloer, terwijl er her en der nog wat losse, mogelijk afgekeurde bakstenen liggen. Sommige restanten van bakstenen hebben een glimmende glazuurachtige laag. ‘We noemen dat gesintelde bakstenen. Die zijn eigenlijk te heet geworden in de oven‘, zegt gemeentelijk archeoloog M. Wispelweij ter plekke.

Zo goed als zeker zijn de stenen bestemd geweest voor de bouw van Paleis Het Loo. Wispelweij heeft de stenen vergeleken met de stenen die vorig jaar zomer zijn aangetroffen aan de rand van de paleistuin. De stenen hebben precies dezelfde afmetingen. Een ander bewijs noemt Wispelweij het type oven, waarin enorme hoeveelheden stenen tegelijk konden worden gebakken, en de vondst van een muntje uit de periode van de bouw van het paleis.

De benodigde leem kwam uit een nabijgelegen leemkuil, die zo‘n honderd meter lang is, vijftig meter breed en vijf meter diep. Volgens berekeningen zouden er uit de leemput leem voor 1,4 miljoen bakstenen zijn gehaald. Een deel daarvan zou ook gebruikt kunnen zijn voor de voormalige Apeldoornse kastelen Ritbroek en Schoonbroek en de verdwenen Mariakerk. Veel andere gebouwen van baksteen waren er niet in Apeldoorn. Of ook het koninklijk kasteel Het Oude Loo van dezelfde baksteen is gemaakt, moet Wispelweij nog onderzoeken.

De stadsarcheoloog wil dit jaar samen met de vrijwilligers alle andere veldovens in het gebied lokaliseren. Dat gebeurt met grondboren en speciale apparatuur, die zand van baksteen kan onderscheiden in de bodem. Wispelweij wil de gemeente voorstellen het gebied op de monumentenlijst te zetten om de ovens en de leemkuil te beschermen.

Parkbeheerder Accres is heel blij met de vondst. ‘De veldoven past precies in onze plannen. We willen meer doen met de cultuurhistorie van het park. De banden met het koninklijk paleis laten zien, bijvoorbeeld. In Park Berg en Bos vind je ook grafheuvels en putten waar ijzer is gewonnen. Een archeologische wandelroute ligt voor de hand‘, zegt manager educatie & recreatie A. Bruins van Accres.