De Stentor - vrijdag 24 december 2004

Mooiste zijn scherven met verhaal

Door BERT FELIX

24 DECEMBER 2004 - APELDOORN - Nee, de schervenpuzzel hoeft niet helemaal opgelost te worden. Zolang de vorm van de drinkbekers en de wijnkruiken maar duidelijk is. Want dan kan uit documentatie van eerdere vondsten blijken om welk aardewerk het gaat en uit welke tijd de scherven stammen. Maar het mooiste blijft toch het geschiedenisverhaal.


Foto Maarten Sprangh


Zo’n tien leden van de Archeologie Werkgroep Apeldoorn hebben zich op een van hun dinsdagavonden verzameld over een rij tafels met honderden vaak kleine scherven, voornamelijk uit de veertiende en vijftiende eeuw. Het lijkt onbegonnen werk, de reconstructie van het aardewerk dat de groep in een kuil aan het Engelanderholt in Beekbergen aantrof.

‘We hoeven de potten niet per se helemaal in elkaar te zetten. Als we maar kunnen zien hoe de vorm was. Dan kun je opzoeken om wat voor beker het gaat en in welke tijd die vorm gebruikelijk was’, zegt Chris Nieuwenhuize namens de archeologische werkgroep.

Puzzel

Daarvoor zijn de scherven gesorteerd op onderdeel van de bodem van de beker, de bovenrand en het gedeelte ertussen. De kleur van de scherven en het materiaal zijn aanwijzingen voor de rest van de puzzel. Maar je moet ook geluk hebben. ‘Hé, die past. M’n avond is weer goed’, zegt een van de vrijwilligers.

Lange tijd hebben ze de vondst stil gehouden om te voorkomen dat buitenstaanders het terrein overhoop gaan halen, wellicht op zoek naar waardevolle buit. ‘We weten dat op deze plek in 1860 een potje met 800 zilveren munten is gevonden uit de vijftiende eeuw. We willen de plek natuurlijk wel goed in kaart kunnen brengen’, zegt Nieuwenhuize, die eraan toevoegt dat er inmiddels niets meer te zien is van de opgraving.

Voor de werkgroep is het een grote vondst. Eerder waren ze ook betrokken bij de opgravingen van veldovens uit de 17e eeuw in Berg en Bos, waar de bakstenen voor Paleis Het Loo zouden zijn gebakken. Maar zo’n uitgebreide verzameling restanten van kookgerij en vooral drinkbekers troffen ze nog niet eerder aan. ‘Het was gewoon een laag van tien tot twintig centimeter vol scherven’, zegt Nieuwenhuize.

Volgens de archeologen, die onder begeleiding van gemeente-archeoloog Maarten Wispelweij werken, zijn de scherven afkomstig uit een gat in de bodem, waar naar alle waarschijnlijkheid vroeger water heeft gestaan om paarden te laten drinken.

Naast de vindplaats lag vroeger de herberg Het Rode Hert. Mogelijk dat de herbergier gebroken aardewerk in het gat heeft gegooid, de archeologen kunnen het alleen maar vermoeden. Nieuwenhuize: ‘Maar het mooiste is toch dat je iets hebt gevonden dat een verhaal illustreert.’

Volgens verschillende historische bronnen is er op het Herenhul, de top van het glooiende Engelanderholt, eeuwenlang rechtgesproken. Uit de hele Veluwe kwamen burgers, ridders, de hertogen van Gelre en vertegenwoordigers van Hanzesteden en bijvoorbeeld de kerk naar de open plek in het bos.

Veiliger

Herberg Het Rode Hert wordt voor het eerst in 1462 genoemd, maar al in 1227 is er sprake van een zekere Henricus als ‘richter’ in Engeland. De rechtszittingen werden gehouden in aanwezigheid van de Gelderse graven en hertogen, die speciaal voor dit doel de reis naar Beekbergen ondernamen, mogelijk omdat het open terrein neutraler en veiliger was dan een met muren omsloten stad.

Volgens plan komt er in Beekbergen een tijdelijke expositie van de vondsten. Wat er daarna mee gebeurt, moet nog worden besloten. Vooralsnog stammen de meeste scherven uit de veertiende en de vijftiende eeuw.